2021 05 19 onbekend erfkwaadAls kersvers bestuurslid heb ik, Hans Morssinkhof, nog een verzuim goed te maken. Ondernemers in Geschiedenis besloot het jubileumjaar 2019 te accentueren met de uitgave van een e-zine, vol verhalen over betekenisvolle erfgoedplekken. Omdat ik in de afsluitende fase zat van een boek – ironisch genoeg over een organisatie die alles van erfgoed weet: het Gelders Genootschap – ging het aan me voorbij. Aan goede wil ontbrak het niet, aan tijd des te meer.

Zou ik alsnog zo’n verhaal zou schrijven, dan over plekken die niemand kent. Over de plaatsen waar de bezetter in mei 1943 pakweg 200 mannen na gelegenheidsrechtspraak door Polizeistandgerichte fusilleerde. Van ordentelijke rechtsgang was geen sprake, de bezetter wilde slechts zijn doodvonnissen met een waterig sausje van legitimiteit kunnen besprenkelen. Enkel om de April-meistakingen zonder enig mededogen de kop in te drukken. Er moet bloed vloeien, was de opdracht van Rauter, de hoogste SS-baas in het bezette Nederland: ‘Es darf nicht angerufen, nicht in die Luft geschossen werden. Es muss sofort scharf geschossen werden.’

Voor eeuwig verdwijnen
En Rauter ging nog verder. Van degenen die hij liet ombrengen mocht niemand weten waar. De slachtoffers moesten voor eeuwig verdwijnen. Misschien kreeg hij het nodige mee. Van Henk Blank uit Krommenie, bijvoorbeeld, de fabrieksarbeider die zich offerde om het leven van jongere collega te sparen. Of van Jan Walraven, fabrikant te Beneden-Leeuwen, die de bezetter eveneens wist te vermurwen hem dood te schieten in plaats van anderen.

4 mei 1943, 20.00 uur
Niet dat zulke verhalen de SS-chef ergens van weerhielden. De vier doodvonnissen in Limburg kwamen hem als te weinig voor, zodat zijn stromannen er nog een paar bij zochten. In Marum leidde een bescheiden vorm van protest tot de dood van vijftien mannen en een jongen van 13, Steven van der Wier. Omdat Rauter ook bloed wilde uit de fabriek waar de stakingen begonnen, de machinefabriek Stork in Hengelo, verving hij de voorzitter van het Polizeistandgericht die in ir. Frits Loep geen schuld kon vinden. Hij stelde een minder scrupuleuze vervanger aan die Loep zonder bezwaar ter dood veroordeelde.

52 ‘verdwenen’ graven
Na de bezetting konden de graven van een groot aantal slachtoffers worden teruggevonden. Maar tot de dag van vandaag, inmiddels bijna tachtig jaar later, weet niemand van 52 slachtoffers de plek waar ze in de aarde rusten. Hun nabestaanden, inmiddels derde of vierde generatie, zoeken nog steeds. Om recht te doen aan opa’s, (schoon)vaders, broers, neven. En om eindelijk de Tweede Wereldoorlog te kunnen afsluiten.

Zo zijn er plekken die niemand weet, ondanks alle speurwerk. Akkers misschien, waar de ploeg elk jaar nieuwe voren trekt. Of bomengroepen, met inmiddels hoog opgeschoten stammen, waar de bladeren ruisen in de wind. Onbekend erfgoed. Of beter: onbekend erfkwaad.

Hans Morssinkhof

In zijn onderzoek merkte maritiem historicus Thomas Dresscher dat de binnenvaart met vallen en opstaan de moderne tijd is binnengedreven. Zo deden aan het begin van de 20e eeuw moderne brandstoffen hun intrede. Die zijn een stuk gevaarlijker dan wat men tot dusver gewend was, in een tijd dat er nog weinig regels bestonden.

Thomas gelooft zijn ogen niet als hij in het archief van Rijkswaterstaat leest dat in de nacht van 10 op 11 juni 1908 de houten tjalk "Goede Trouw" in de buitenhaven van Delfzijl ontplofte. Binnen de kortste keren lag de hele haven vol met brandende vaten benzeen. De 320 vaten met het nieuwerwetse gevaarlijke spul waren overgenomen van de Britse stomer "Altona" die ernaast lag afgemeerd. Er was een aantal kordate schippers dat met sleepbootjes de twee schepen naar een afgelegen oever wisten te slepen, waar ze vervolgens zonken. Als je het hele verhaal zo leest, is het met een sisser afgelopen. Het is een wonder dat er geen gewonden zijn gevallen of meer schepen zijn verbrand. Lees hier Thomas zijn verhaal.

Onze vereniging Ondernemers in Geschiedenis sloot haar jubileumjaar 2018-2019 feestelijk af met de presentatie van een online ledenmagazine met daarin 18 prachtige verhalen over betekenisvolle erfgoedplekken, geschreven door onze leden.

2014 08 04 15h15 WimdeNatris01De beste ideeën ontstaan al pratend met collega’s en de meeste nieuwtjes hoor je bij de koffieautomaat - twee zaken waar zzp’ers niet vanzelfsprekend dagelijks mee in aanraking komen, zeker niet in coronatijd. Ondernemers in Geschiedenis heeft sinds kort een online koffie-uurtje.

Gastvrouw van de komende editie van ons maandelijkse online koffie-uurtje op maandagochtend 17 mei om 09:00 uur is opnieuw ons lid Ingrid van der Vlis. Een informele start van de week is het doel. Gewoon, even gezellig bijpraten, vragen stellen, nieuwtjes uitwisselen en horen waar iedereen mee bezig is. Schuif aan! Introducés zijn van harte welkom.

Zie het koffie-uurtje als een gelegenheid om de week gezellig en inspirerend met vakgenoten te beginnen. Er is in principe elke maand een ‘Op de koffie bij …’, op één van de maandagochtenden. Ook zin in zo’n inspirerend begin van de week? Aanmelden voor leden en niet-leden via: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Kijk op de pagina Agenda voor meer data. 

15 Kerk en kasteel gecroptsharpenRob Wolf ontdekte dat niet alle historische ontdekkingen even welkom zijn. Niet lang geleden, tijdens een bezoek aan zijn in zijn geboortestad Breda, kreeg het begrip roofkunst voor hem een nieuwe lading. Bij het praalgraf van Engelbrecht II in de Grote Kerk van Breda zag hij een replica van het wereldberoemde meesterwerk ‘De Tuin der Lusten’. Het origineel werd door Jeroen Bosch in Brussel geschilderd in opdracht van Engelbrecht II of voor zijn neef Hendrik van Nassau en in 1568 geroofd voor Filips II. Sindsdien verblijft het in Spanje, tegenwoordig in het nationale museum Prado.  Plotseling besefte Rob Wolf dat er dus niet alleen joodse roofkunst bestaat, uit de Tweede Wereldoorlog, maar dat langer geleden ook Nederlandse kunst is ontvreemd.

Hij moest gek genoeg meteen denken aan zijn vader die bibliothecaris was van de Koninklijke Militaire Academie, die is gevestigd in het renaissancepaleis van de Nassau's in dezelfde stad, ook bekend als ‘het kasteel’. Wat hem betreft, komt het werk van Bosch linea recta terug naar Breda. Lees hier Robs verhaal.

Onze vereniging Ondernemers in Geschiedenis sloot haar jubileumjaar 2018-2019 feestelijk af met de presentatie van een online ledenmagazine met daarin 18 prachtige verhalen over betekenisvolle erfgoedplekken, geschreven door onze leden.

Mijn stukje aarde - Wim de Natris in de BijlmerMilitair-historicus Wim de Natris woont en werkt in Amsterdam-Zuidoost, beter bekend als de Bijlmer. Alle plaatsen waar je woont worden uiteindelijk onderdeel van je geschiedenis. Ze bepalen wie je bent. Overal vind je een stukje eigen aarde.

Het leven in een multi-etnische wijk kweekt een acuut bewustzijn van verschillen in culturele achtergrond tussen mensen. Het stadsdeel Bijlmer staat bekend om zijn grote hoeveelheid migranten en Nieuwe Nederlanders. Iedereen heeft daarom een beeld bij de Bijlmer, zelfs – en misschien juist - de mensen die er nog nooit zijn geweest. De werkelijkheid van de Bijlmer is echter die van integratie en sociale stijging van nieuwe Nederlanders – soms succesvol, soms moeizaam, soms afwezig. Hier voel je de toekomst, nog terwijl die wordt gemaakt. Lees hier Wims verhaal.

Onze vereniging Ondernemers in Geschiedenis sloot haar jubileumjaar 2018-2019 feestelijk af met de presentatie van een online ledenmagazine met daarin 18 prachtige verhalen over betekenisvolle erfgoedplekken, geschreven door onze leden.

SS Van Imhoff in de baai van GorontaloSoms wordt je blij van een kleine opdracht. Ons lid Mari Smits hielp een Braziliaanse vorig jaar bij het verwerven van een Pools paspoort. Haar opa was Pools, maar was na een verblijf van enkele jaren in Nederland, naar Brazilië geëmigreerd. Had opa tijdens zijn verblijf in Nederland niet de Nederlandse nationaliteit gekregen, zo luidde de vraag van de Poolse autoriteiten? Nee dus, bleek. Soms heeft een opdracht dus ook praktisch nut. De klant en haar advocaat waren zo vriendelijk om Mari te melden dat ze nu een Pools paspoort kan aanvragen.

Lees het blog dat Mari hierover schreef.

RP F F01203 DO 2 bewerktDe beste ideeën ontstaan al pratend met collega’s en de meeste nieuwtjes hoor je bij de koffieautomaat. Twee zaken waar zzp’ers niet vanzelfsprekend dagelijks mee in aanraking komen, zeker niet in coronatijd. Daar is sinds 19 april een oplossing voor: ‘Op de koffie bij …’, in principe elke maand op een maandagochtend.

In de afgelopen ledenvergadering is besloten om in 2021 te starten met een maandelijkse online koffieafspraak. Ons lid Ingrid van der Vlis bood zich spontaan aan voor de aftrap. De allereerste ‘Op de koffie bij…’ vond op maandagochtend 19 april plaats onder haar regie.

Ingrid en haar ‘gasten’ kijken terug op een prima geslaagd half uurtje, zo aan het begin van de week. Er waren tien aanmeldingen. Een van de leden was op het laatste moment verhinderd, zodat er uiteindelijk negen man/vrouw in de Zoombijeenkomst aanschoven – onder wie één introducé. Zij kon op deze manier lekker laagdrempelig even kennismaken met de vereniging. De omvang van dit gezelschap vroeg om een strakkere organisatie dan een samenzijn met drie of vier mensen. Alsnog was het ongedwongen en toch ook zinvol. Na een voorstelrondje – nog niet iedereen kende elkaar – vertelden een paar leden over hun plannen voor deze week. Zo kregen we een kijkje in het onderzoek van de gastvrouw naar Delft direct na de Tweede Wereldoorlog en in het project voor de herinrichting van de synagoge in Groningen door Willy van der Schuit.

Meteen gingen de nodige tips en ervaringen over en weer. Anton van Renssen haalde ten slotte nog wat wensen op voor het aanstaande webinar over podcasts. Na het online half uurtje ging iedereen weer fysiek zijns weegs. En tevens was het duidelijk: we gaan hier vrolijk mee door.

Ingrid organiseert ook de eerstvolgende koffiedate op maandagochtend 17 mei om 9.00 uur. Wederom een gelegenheid om de week gezellig en inspirerend met vakgenoten te beginnen.
Ook zin in zo’n inspirerende kop koffie? Kijk op de pagina Agenda voor alle data. Introducés zijn welkom. Aanmelden voor leden en niet-leden via: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

tegeltje Algemene Nederlandse LandarbeidersbondHistorica Willy Hilverda richt zich onder meer op verhalen van landschap, dorp of stad. Aan de muur bij haar pake en beppe in Marssum hing een tegeltje van de Algemene Nederlandse Landarbeidersbond. Maar haar pake was arbeider in de zuivelindustrie en geen landarbeider. Hoe zit dat? Willy schreef een blogpost met een antwoord over haar vraag aan de hand van het jubileumboek Veertig jaren Nederlandse Landarbeiders Bond uit 1940.

17 Stof tot nadenken gecroptsharpenTentoonstellingsbouwer Willy van der Schuit deed vijf jaar onderzoek voor het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen. Elk jaar maakte zij een tentoonstelling over de impact van de Duitse bezetting op het dagelijks leven tijdens de Tweede Wereldoorlog, telkens voor een andere Groningse gemeente. Steeds opnieuw kropen de oorlogsverhalen haar onder de huid.

In 2019 was Stadskanaal aan de beurt. Daar kwam Willy in contact met Ina Kruizinga. Zij woonde tijdens de Tweede Wereldoorlog in de kelder van het bijgebouw van wat nu het museum is en waar de expositie te zien zou zijn. Toen was het de villa van NSB-kopstuk Jacob Maarsingh. Ina was de dochter van zijn chauffeur. In de kelder van het bijgebouw had ze als meisje van vier jaar de bevrijding meegemaakt. Haar quilt kreeg een prominente plaats in de expositie. Het stuk stof bood een inclusiever beeld van de oorlog en gaf letterlijk stof tot nadenken. Dat werd dan ook de titel. Een dag voor de opening van de tentoonstelling ‘Met open armen’ werd Willy door Ina met tranen in de ogen bedankt dat haar levensverhaal, als dochter van een NSB’er, zo prominent was opgehangen. Na 74 jaar was zij eindelijk bevrijd. Lees hier Willy's verhaal.

Onze vereniging Ondernemers in Geschiedenis sloot haar jubileumjaar 2018-2019 feestelijk af met de presentatie van een online ledenmagazine met daarin 18 prachtige verhalen over betekenisvolle erfgoedplekken, geschreven door onze leden.

IngeGroenen 20190802 161047 gecroptbewerktresizeDe vereniging Ondernemers in Geschiedenis heet Inge Groenen welkom als nieuw lid. Informatie over haar activiteiten als zelfstandig historicus vindt u op haar bureaupagina op deze website.